Mikilvægt að setja sér raunhæf markmið

Guðrún Þuríður Höskuldsdóttir, yfirlæknir efnaskipta- og offitusviðs Reykjalundar, segir einstaklinga með offitu oft mæta fordómum.

Offita er algengur sjúkdómur sem er afleiðing flókins samspils erfða-, efnaskipta-, hegðunar- og umhverfisþátta. Nýlega kom út skýrslan Norrænt eftirlit, NORMO 2025 sem gefur stöðumynd af venjum og heilsu Norðurlandabúa. Þar kemur fram að Íslendingar standi verst að vígi, en um 70 % fullorðinna mælast annaðhvort í yfirþyngd eða með offitu.
Guðrún Þuríður Höskuldsdóttir, lyf- og innkirtlalæknir og yfirlæknir efnaskipta- og offitusviðs Reykjalundar, segir niðurstöður skýrslunnar sýna þörf á aðgerðum til að venjur Norðurlandabúa færist í átt að auknu heilbrigði.

Guðrún Þuríður er fædd í Reykjavík 5. maí 1981. Foreldrar hennar eru þau Sigríður Magnúsdóttir talmeinafræðingur og Höskuldur Þráinsson, málvísindamaður og prófessor.
Systkini Guðrúnar eru Steinar, f. 1969 og Margrét Lára, f. 1985.

Góðar minningar frá báðum stöðum
„Ég ólst upp í Mosfellsbæ en flutti þrisvar til Bandaríkjanna með fjölskyldunni áður en ég varð 15 ára og bjó þar samtals í sex ár. Ég á góðar minningar frá báðum þessum stöðum. Hjólaskauta- og hjólreiðaferðir í Boston með foreldrum mínum. Mér þótti líka gaman að fara á Harvard-háskólasvæðið þar sem pabbi kenndi og skoða í búðir.
Æskuminningar úr Mývatnssveit eru einnig margar góðar en þar eyddi ég sumrunum hjá ömmu minni og afa. Við vorum yfirleitt fjórar frænkurnar saman og brölluðum margt, fórum á íþróttaæfingar, spiluðum, dönsuðum og vorum úti við í leikjum.“

Þetta hefur alltaf haldist í hendur
„Ég hóf nám í sex ára bekk í Martin Luther King School í Boston og fór síðan í Varmár­skóla, þar sem ég var þar til ég varð tíu ára. Þá fluttum við aftur út og ég hóf nám í Lawrence School og Brookline High School.
Eftir að við fluttum heim aftur þá hóf ég nám við Menntaskólann í Hamrahlíð. Mér leið almennt vel í skólanum og eignaðist marga góða vini. Ég byrjaði í sellónámi í Lawrence School og hélt því áfram í Tónskóla Sigursveins eftir heimkomuna. Auk þess var ég í MH kórnum, svo þetta hefur alltaf haldist í hendur, skólinn og tónlistin.
Mér fannst erfitt að flytja heim frá Boston og hefja nám í MH en kórinn og sellóið hjálpuðu mér heilmikið félagslega. Að stúdentsprófi loknu hóf ég nám í læknisfræði við Háskóla Íslands og lauk kandídatsprófi þaðan. Hóf síðan störf sem deildarlæknir á Landspítalanum. Samhliða skólagöngunni starfaði ég á sumrin í Skútustaðaskóla, Hjúkrunarheimilinu Eir, Landspítalanum, á veitingastöðum og á hótelum.“

Byrjuðu ungar að læra á selló
Eiginmaður Guðrúnar er Einar Haukur Óskarsson, verkstjóri hjá ÍAV. Þau eiga saman tvær dætur, Sigríði Sóllilju f. 2010 og Helgu Margréti f. 2015.
„Mikill hluti af frítíma fjölskyldunnar fer í tónlist og íþróttir, en stelpurnar okkar byrjuðu mjög ungar að læra á selló. Við eyðum einnig töluverðum tíma á íþróttamótum og leikjum. Við höfum líka mjög gaman af útilegum, útivist, hjólreiðum, matargerð og tónlist.“

Fluttu til Svíþjóðar
Árið 2012 flutti Guðrún til Svíþjóðar ásamt fjölskyldu sinni og hóf þá sérnám í læknisfræði á Sahlgrenska sjúkrahúsinu. Hún lauk námi í lyflækningum og innkirtlalækningum og varði doktorsritgerð sína við Gautaborgarháskóla. Hún starfaði síðan sem sérfræðingur á spítalanum allt þar til hún flutti aftur til Íslands árið 2023. Um haustið sama ár tók Guðrún við sem yfirlæknir efnaskipta- og offituteymis Reykjalundar.
Samhliða störfum á Sahlgrenska sjúkrahúsinu og Reykjalundi hefur hún stundað rannsóknir á sykursýki og offitu og sinnt kennslu nema í heilbrigðisvísindum. Hún situr einnig í stjórn Hjartaverndar.

Ekkert einfalt svar
Um 70% Íslendinga eru í yfirþyngd eða offitu samkvæmt NORMO skýrslunni sem kom út á dögunum. Ég spyr Guðrúnu hvað valdi og hvað sé til ráða?
„Það er ekkert einfalt svar við þessu, tíðni ofþyngdar og offitu hefur aukist hægt og rólega síðan 1980. Þetta gerist samhliða breytingum sem hafa orðið í samfélaginu okkar, aukinni streitu, minni svefni, aukningu á skjánotkun, breytingum á mataræði, minni hreyfingu í daglegu lífi og vinnu og fleira til.
Þróun ofþyngdar og offitu hefur oft sterk tengsl við andlega líðan en aukning hefur líka orðið á þunglyndi, kvíða og kulnun sem helst í hendur við þróun á offitu. Í þessu umhverfi þyngjast sumir meira en aðrir en það er mikilvægt að átta sig á því að þessar breytingar eru samfélagstengdar, ekki bara einstaklingsval. Þess vegna er oft talað um offitu sem samfélagstengdan sjúkdóm.
Það er orðið flóknara að kaupa í matinn og átta sig á innihaldi. Dagarnir langir hjá mörgum og erfitt að koma hreyfingu fyrir. Mörgum finnst erfitt að fóta sig í alls konar ráðleggingum til dæmis á samfélagsmiðlum. Það myndi einfalda málin talsvert ef við héldum okkur bara öll við sömu matar­æðisráðleggingarnar.“

Margir þættir spila saman
„Offita hefur verið skilgreind sem langvinnur sjúkdómur lengi en Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin flokkaði offitu fyrst sem sjúkdóm í skýrslu sem kom út árið 1997. Offita er þannig ekki val einstaklingsins heldur sjúkdómur sem veldur aukinni fitusöfnun. Hafa ber í huga að fyrir utan samfélagslega þætti eru orsakir offitu líka tengdar erfðum, áföllum og öðrum sjúkdómum, lyfjanotkun og fleiru.
Það er mikilvægt að bera virðingu fyrir offitu sem sjúkdómi og tala um hann af virðingu,“ segir Guðrún alvarleg á svip. „Eins og með flesta aðra langvinna sjúkdóma þarf oft að grípa til lyfjameðferðar við meðhöndlun offitu eða jafnvel skurðaðgerðar. Þeir sem þurfa á þessari meðferð að halda af heilsufarslegum ástæðum eiga ekki að þurfa að útskýra það eða réttlæta. Einstaklingar með offitu mæta oft fordómum og skilningsleysi sem er dapurlegt. Vegna þess hversu flókinn sjúkdómurinn er og hversu margir þættir spila saman í þróun hans hentar meðferðin á Reykjalundi vel fyrir marga.“

Þörf er á aðgerðum
„Reykjalundur hefur alla tíð lagt áherslu á þverfaglega nálgun sem felur í sér samvinnu margra faghópa. Fyrir marga sem lifa með offitu er þessi nálgun mikilvæg og tekur á mörgum hliðum og orsökum sjúkdómsins. Til þess að snúa við þessari þróun verðum við að vera tilbúin að gera breytingar saman og setja okkur raunhæf markmið. Þörf er á aðgerðum sem styðja við betri næringu, aukna hreyfingu og almenna heilsueflingu.
Það verður einnig að setja reglur sem við erum öll tilbúin til að fara eftir, til dæmis varðandi skjánotkun og auglýsingar á matvælum sem beinast að börnum. Það þarf að tryggja aðgengi að lyfjameðferð við offitu og fylgisjúkdómum hennar. Líka þarf að vera hægt að grípa inn í strax þegar ofþyngd er farin að hafa neikvæð áhrif á heilsu,“ segir Guðrún Þuríður að lokum.